زانستی 2026-07-04

چی لە مێشکدا ڕوودەدات کاتێک لە قووڵایی خەوداین؟

چی لە مێشکدا ڕوودەدات کاتێک لە قووڵایی خەوداین؟ قۆناغە جیاوازەکانی خەوتن چین و چ ڕۆڵێکیان هەیە لە فێربوون و دروستبوونی یادەوەریدا؟ ئەی لە دڵەڕاوکێ و ئازاردا؟ ئایا دەمارەکان و گواستەرە دەمارییەکانیش ڕۆڵیان هەیە؟ ئەمانە ئەو پرسیارانەن کە لەم تایبەتمەندییە تایبەتەدا مامەڵەیان لەگەڵ دەکەین، بە بەکارهێنانی نوێترین بەڵگەی بەردەست. زانایان بە گشتی هاوڕان لەسەر ئەوەی کە چوار قۆناغی خەوتن هەیە کە ئێمە شەوانە چەند جارێک بە پاسکیلدا تێدەپەڕین. سێ یەکەمیان خەوی پێی دەوترێت جووڵەی چاوی ناخێرا (REM) پێکدەهێنن و چوارەمیان خەوی REM ە — کە خەونەکان تێیدا ڕوودەدەن.

لە قۆناغی یەکەمی نا-REM، جەستە و مێشک لە بەئاگابوونەوە دەگۆڕێت بۆ خەوتن. مێشک لەرزینە کارەباییەکانی خۆی لە شێوازی چالاک و بەئاگابوونی شەپۆلەکانی مێشکەوە دەگۆڕێت بۆ ڕیتمێکی خاوتر.

تۆنی ماسولکەکان لە سەرتاسەری جەستەدا ئارام دەبێتەوە. ئەمە ئەو قۆناغەیە کە لەوانەیە جەستەمان بلەرزێت لەگەڵ چوونە ناو خەو.

قۆناغی دووەمی نا-REM بریتییە لە دابەزینی پلەی گەرمی جەستە و لێدانی دڵ و هەناسەدان خاوتر دەبێتەوە و شەپۆلەکانی مێشک زیاتر خاو دەبنەوە. ڕەنگە هێشتا تەقینەوەی کورتی چالاکیی کارەبایی لە مێشکدا تایبەتمەندی ئەم قۆناغەی خەو بێت.

قۆناغی سێیەمی خەوی نا-REM قۆناغی خەوی قوڵە، کە جەستەمان پێویستی پێیەتی بۆ ئەوەی بە هەستکردن بە تازەبوونەوە و گەڕانەوە لە خەو هەڵسێت. لەم قۆناغەدا لێدانی دڵ و هەناسەدان و چالاکییەکانی مێشک هەموویان دادەبەزن بۆ نزمترین خاڵ.

قۆناغی REM کە پڕە لە خەون و سووک و خەو چوارەم و کۆتا قۆناغە. بەپێی پەیمانگای نیشتمانی تێکچوونە دەمارییەکان و جەڵتەی مێشک (NINDS)، REM نزیکەی 90 خولەک دوای خەوتن ڕوودەدات.

خەوتنی REM لە یەکەمجاردا بە نزیکەیی ١٠ خولەک دەخایەنێت، لەگەڵ هەر خولێکی REM زیاد دەکات. جوڵەی خێرای چاوەکان پێی دەوترێت چونکە چاوەکان بە شێوەیەکی تەواو ڕستەیی لە پشت پێڵوی چاوی داخراوەوە بە خێرایی دەجوڵێن.

پێداچوونەوەکان

0 پێداچوونەوە

هیچ پێداچوونەوەیەک نییە

کتێبە هاوشێوەکان

بابەتەکانی تر لەوانەیە سوودی هەبێت بۆت.

بینینی هەمووی
سمینارێک لەسەر هەڵچوونەکان

هەلچوونەکان یەکێک لە ڕەفتارە باوەکانی تاکەکانە کەوا بەهۆی کارێكەوە لایەنی بەرامبەر کاردانەوەیەکی دەبێت پێی دەگوترێت هەڵچوونەکان، ئینجا هەڵچوونەکان دوو جۆری هەیە (١- هەلچوونەکان لە کاتی دەربڕینی خۆشی، هەلچوونەکان لە کاتی نائارامی و دەربرینی ناخۆشی و توڕەبوون)

ڕاپۆرت لەسەر (ئەو هۆکارانەی کار دەکەنە سەر بۆ هێلەکان)

کورتە باسێک دەربارەی بابەتی بۆهێڵەکان کڕۆمۆسۆمەکانی (X-Y)دەبنە هۆی جیاوازیی سیفەتە بۆماوەییەکان بەپێی ڕەگەز جا نێر بێت یان مێ یان لکاو دەبێ پێوەی یان بە جۆرەکەی کاریگەری دەبێ یان تایبەت دەبێ بەو. بۆ نموونە ڕەنگ کوێری سیفەتێکە پەیوەستە بە نێرەکانەوە و لە مێیەکان کەم دەردەکەوێت سەرڕووتانەوەی بۆماوەیی سیفەتێکە لە نێرەکان دەردەکەوێت و لە مێیەکانەوە دوورە، واتە پەیوەستە بە جۆری رەگەزەوە، لەبەر نەبوونی پارێزگارییەک لەلای کۆرپەلەی نێر لە زۆربەی جینەکانی سیفەت کە هەڵیدەگرێ ئەو بە پلەیەکی زیاتر لە مێ ئەگەری تووشبوونی بە (هیمۆفیلیا- نەمێنی خوێن) هەیە کە مێینە (دایک) بۆ کوڕ و کچەکانی دەگوازێتەوە و لە نێرەکان دەردەکەوێ و مێیەکان لێی دوورن. گۆڕانە جەستەیەکان کە لە کاتی پێگەیشتندا بەسەر تاکەکاندا دێت لە کوڕی لاودا بە شێوەیەک و لەکچی لاویشدا بە شێوەیەک تر دەردەکەوێت، جیاوازی ئەو گۆڕانانەش دەگەڕێتەوە بۆ دەردانی ڕژێنە زایەندییەکان و هەندێ کوێرە ڕژێنی تر کە هۆڕمۆنەکان دەورژێنن وەکو زانراوە هۆڕمۆنی ئەندرۆجین کە هۆرمۆنێکی نێرینەیە و هۆرمۆنی ئیسترۆجین کە هۆرمۆنی مێینەیە لە هەردوو ڕەگەزەکە دەردەرێ، بەڵام هۆرمۆنی ئەندرۆجین بە ڕێژەیەکی زیاتر لە لای نێرینە دەردەرێ وەک لە لای مێینە، هۆرمۆنی ئیسترۆجینیش لە لای مێینە ڕێژەیەکی گەورەتر دەردەدرێ وەک لە لای نێرینە.ڕێژەی گونجاوی هۆرمۆنی ڕەگەز لە لای نێر و مێ دەبێت هۆی گەشەی جەستەیی و دەروونی بۆ هەردوو ڕەگەزەکە، تێکچوونیشی دەبێتە هۆی شێواندنی ڕوالەتەکانی ڕەفتار و بیناد لەلای نێر و مێدا. بێگومان ئەو کەم و کوڕییە بۆماوەییە دەرئەنجامی دەروونی و جەستەیی و تەندروستی دەبێتەوە کە هەندێکیان دەبنە هۆی کوێری و هەندێکی تریان دەبنە هۆی زوو مردن، لە پاڵ کەم و کوڕی بۆماوەیی درێژخایەن کە هەندێکیان چاک دەبنەوە یان چارەسەرکردنی ئەستەم دەبێت. بۆ هێڵەکان جووتی دوانەن، ئەگەر دوو تاکە بۆ هێل(جین) لە دوانەکەدا جیاواز بوون ئەوا یەکێکیان زال دەبێ بەسەر ئەویتردا و پاشان سیفەتەکەی باو و دەرکەوتوو دەبێت و ئەویتر لادەچێ و بزر دەبێت.

جەستەی مرۆڤ و پێکهاتەکانی

جەستەی مرۆڤ سیستەمێکی زۆر ڕێکخراو و یەکگرتووە . لە خانەی بچووک پێکهاتووە، و خانە پێکەوە دەبنە شانە، شانەکانیش دەبنە ئەندامە سەرەکییەکان وەک دڵ، مێشک، سیەکان و گەدە. هەر ئەندامێک کاری تایبەتی هەیە: دڵ خوێن بە هەموو جەستەدا پالدەدات، سیەکان ئوکسجین دەهێننە ناو جەستە و کاربۆن دایۆکساید دەردەکەن، گەدە خۆراک تێکدەشکێنێت، و مێشکیش هەموو کارەکان ڕێکدەخات و فەرمان بە جەستە دەدات. بە هاوکاری و یەکگرتوویی ئەم بەشانە، جەستەی مرۆڤ دەبێت بە سیستەمێکی کارا بۆ پاراستنی ژیان و تەندروستی.

گوڵ و گوڵەکان

گولەکان بەشێکی جوان و گرنگی ڕووەکانە. ئەو بەشی ڕووەکە کە تێیدا تۆخم دروست دەبێت و ڕەنگ و بۆنی جوانی هەیە. گوڵەکان یارمەتیدەدەن بۆ بەردەوامی ژیانی ڕووەکان و هەروەها بۆ خۆراک، دارو و جوانکاری بەکاردێن گرنگی گوڵ دروستکردنی تۆخم بۆ زیادبوونی ڕووەک جوانکردنی سروشت بەکارهێنان لە دارو و چای یارمەتیدان بە مێشکۆلەکان بۆ گردبوونەوەی گوڵ وەك هەنگ یارمەتیدەدەن گوڵەکان تۆخم دروست بکەن و زیاد ببن