گشتی 2026-07-27

سلێمانی – پایتەختی ڕۆشنبیری و زانست لە کوردستان

سلێمانی یەکێکە لە گرنگترین شارەکانی هەرێمی کوردستان، بە مێژووی دەوڵەمەند، ڕۆشنبیری، ئەدەب، زانست و سروشتی دڵڕفێنی ناسراوە. ئەم شارە کە بە "پایتەختی ڕۆشنبیری کوردستان" ناودەبرێت، ڕۆڵێکی بەرچاوی لە گەشەپێدانی کەلتوور، خوێندن و گەشتیاریدا هەیە.

سلێمانی – پایتەختی ڕۆشنبیری و زانست لە کوردستان

سلێمانی، دووەم گەورەترین شاری هەرێمی کوردستان و ناوەندی پارێزگای سلێمانییە. ئەم شارە لە ساڵی ١٧٨٤ زایینی لەلایەن ئیبراهیم پاشای بابان دامەزرا و بەناوی باوکی، سلێمان پاشا، ناونرا. ئەم شارە بە ڕۆڵی گرنگی لە مێژوو، کەلتوور، ئەدەب، زانست و ڕۆشنبیری ناسراوە و زۆرجار بە پایتەختی ڕۆشنبیری کوردستان ناودەبرێت.

مێژووی سلێمانی

سلێمانی هەرچەندە وەک شار لە کۆتایی سەدەی هەژدەهەم دامەزرا، بەڵام ناوچەکە مێژوویەکی زۆر کۆنی هەیە. شوێنە شوێنەوارییەکانی وەک گەرمیان، غاری شانەدەر، دوکان و دەربەندیخان گەواهی دەدەن کە ئەم ناوچەیە هەزاران ساڵە شوێنی ژیانی مرۆڤ بووە.

ڕۆشنبیری و ئەدەب

سلێمانی زێدەی ژمارەیەکی زۆر لە شاعیر، نووسەر و بیرمەندانی کوردە. نالی، سالم، کوردی، پیرەمێرد، گۆران، شیرکۆ بێکەس و چەندین ئەدیبی دیکە لەم شارەدا ژیاون یان کاریگەرییان لەسەر گەشەی ئەدەبی کوردی هەبووە. هەر بۆیە سلێمانی بە ناوەندی ڕۆشنبیری و ئەدەبی کوردستان ناسراوە.

خوێندن و زانست

سلێمانی خاوەنی زانکۆ و پەیمانگاکانی ناودارە، لەوانە زانکۆی سلێمانی، زانکۆی کۆمەڵایەتی و تەکنەلۆژی و چەندین دامەزراوەی خوێندنی باڵا. ئەمانە ڕۆڵێکی گرنگ لە گەشەپێدانی زانست و توێژینەوە لە هەرێمی کوردستاندا دەگێڕن.

گەشتیاری و سروشت

سلێمانی بە سروشتی سەوز، کەشوهەوای خۆش و شوێنە گەشتیارییەکانی ناسراوە. دەریاچەی دوکان، دەریاچەی دەربەندیخان، چیای ئەزمەڕ، گۆیژە، پارکی ئازادی و مۆزەخانەی سلێمانی لە گرنگترین شوێنەکانی ئەم پارێزگایەن.

ئابووری و بازرگانی

سلێمانی یەکێکە لە ناوەندە گرنگەکانی بازرگانی، پیشەسازی و خزمەتگوزاری لە هەرێمی کوردستان. هەروەها بەهۆی شوێنی جوگرافیی خۆی، ڕۆڵێکی گرنگ لە پەیوەندی بازرگانی لەگەڵ پارێزگا و وڵاتانی دراوسێدا دەگێڕێت.

سلێمانیی ئەمڕۆ

ئەمڕۆ سلێمانی بە یەکێک لە گرنگترین ناوەندەکانی خوێندن، ڕۆشنبیری، هونەر، ئابووری و گەشتیاری لە هەرێمی کوردستان ناسراوە. هاوسەنگی نێوان مێژوو، شارستانییەت و پێشکەوتنی نوێ، ئەم شارەی کردووە بە یەکێک لە دڵخوازترین شوێنەکانی ژیان و سەردان. سلێمانی تەنها شارێک نییە؛ بەڵکو نیشانەی زانست، ڕۆشنبیری، هونەر و مێژووی کوردستانە. ئەم شارە هەمیشە وەک یەکێک لە گرنگترین پایەکانی ناسنامەی نەتەوەیی و کەلتووری کوردستان دەدرەوشێتەوە.

سەرچاوەکان

Government of the Kurdistan Region. (n.d.). Sulaymaniyah Governorate. https://gov.krd⁠�

Encyclopaedia Britannica. (n.d.). Sulaymaniyah. https://www.britannica.com/place/Sulaymaniyah⁠�

UNESCO. (n.d.). Shanidar Cave. https://whc.unesco.org⁠�

Kurdistan Regional Statistics Office. (n.d.). Sulaymaniyah Governorate. https://krso.gov.krd⁠�

Wikipedia contributors. (2026). Sulaymaniyah. Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Sulaymaniyah⁠�

پێداچوونەوەکان

1 پێداچوونەوە

Jwanro Jalal
Jwanro Jalal
5.0

کتێبە هاوشێوەکان

بابەتەکانی تر لەوانەیە سوودی هەبێت بۆت.

بینینی هەمووی
Quiet Quitting: چالەنجێکی نهێنی لەبەردەم ڕێکخراوە هاوچەرخەکان

Quiet Quitting دیاردەیەکە کە تێیدا کارمەند تەنها ئەرکە پێویستەکانی خۆی جێبەجێ دەکات. ئەم بابەتە هۆکارەکان، کاریگەرییەکان و چارەسەرەکانی لە ڕوانگەی بەڕێوەبردنەوە دەخاتە ڕوو.

قازی محمد کێە؟

قازى محەمەد یەکێکە لە هەرە بەناوبانگترین کەسایەتییەکانى کوردستان، ئەو خاوەن ڕۆشنبیرییەکى فراوان بووە بەهۆى ئەوەى کەلە زانستەکانى شەریعەت وفیقهى ئیسلامى وئاییندا شارەزابوو، لەپاڵ زمانى کوردیدا کە زمانى دایک بووە هەرسێ زمانى فارسی و تورکى و فەرەنسی بەباشی زانیوە، هەروەها شارەزایی لەهەردوو زمانى ئینگلیزى وڕوسیدا هەبووە، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا کەسایەتییەکى سادەى هەبووە، بەشیوەیەک کە خۆشەویستى لەدڵى هەموو ئەو کەسانەدابووە کە پێی گەیشتوون وهەروەها بەردەوام داکۆکیکارى مافی نەتەوەیی نەتەوەى کورد بووە.

Jwanro Jalal
Jwanro Jalal
2026-07-30
دهۆک – مرواری باکووری کوردستان و دەروازەی مێژوو و سروشت

دهۆک یەکێکە لە کۆنترین و جوانترین شارەکانی هەرێمی کوردستان، بە مێژووی چەند هەزار ساڵە، سروشتی دڵڕفێن و ڕۆڵی گرنگی هەیە لە بازرگانی، خوێندن و گەشتیاریدا.

هەولێر – پایتەختی هەرێمی کوردستان و کۆنترین شاری بەردەوام نیشتەجێکراوی جیهان

هەولێر پایتەختی هەرێمی کوردستان و یەکێکە لە کۆنترین شارە بەردەوام نیشتەجێکراوەکانی جیهانە. ئەم بابەتە مێژوو، شوێنە گەشتیارییەکان و تایبەتمەندییەکانی شارەکە بە شێوەیەکی ئەکادیمی ناساندووە.

گواستنەوەی فەرمانبەر بەشێوەیەکی کاتی (تەنسیب کردن)

زاراوەی گواستنەوەی فەرمانبەر بە شێوەیەکی کاتی (تەنسیب کردن) لە کارگێری دا بەمانای داواکردنی فەرمانبەرێک لە فەرمانگەیەک جیاواز لە فەرمانگەی خۆی، جا ئەگەر یەک وەزارەت بێت یان وەزارەتێکی کە، کە فەرمانگەکەی پەیوەندی پێیەوە هەیە. لەگەل مانەوەی لەسەر میلاکی فەرمانگەکەی خۆی.

راپۆرت لەسەر قەیرانی کەم خوێندنەوە

پێشەکی خوێندنەوە بابەتێکی فرە هەستیار و بایخدارە و گرنگە، چونکە خوێندنەوە قوتابخانەیەکە بۆ زانا و داناکردن و تێگەیاندن و پێغەیاندنی چین و توێژەکانی کۆمەڵگا، هەروەها مامۆستایەکی دڵسۆزیشە بۆ ڕزگارکردمان لە چنگی نەفامی و نەزنی و نەخوێدەواری کۆلەواری و بێ ئاگایی و بێ هەستی گرنگی ئەم پڕۆسەیە بۆ ئێمە وەکو گرنگی خوێنە بۆ جەستە، چونکە بەبێ خوێندنەوەیەکی بەردەوام و سیستەماتیک، ناتوانین لە واتا و مەدلوولەکانی ژیان و بوونەوەر تێبگەین. هەروەها ناتوانین بە شێوەیەکی تەواو تەندروست بە ئەرکی سەرشانمان هەڵبستین و پیت لەسەر خاڵەکان دابنێن. نە خوێندنەوە لە کوردستان، زەنگێکی بڤە و مەترسیدارە، هەم بۆ خۆمان و هەم بۆ نەوەکانی ئایندەشمان، چونکە ئایندەیی نەوەکانمان پەیوەستە بە ئیمڕۆمانەوە، ئەگەر ئیمڕۆ بناغەیەکی مەحکەم و پتەو بۆ نەوەکانمان دانەڕێژین، نەوەکانمان ناتوانن پاشەڕۆژی خۆیان لەسەری بینا بکەن. هەڵبەتە جیاوازی نێوان کەسی خوێندەوار و نەخوێندەوار وەکو جیاوازی نێوان (بینا و نابینا) وایە، بەڵام هەر کاتێککەسێ بیناش وەکو نابینا چاوەکانی لە ئاست زانست و خوێندن و خوێندنەوە داخست، ئیدی ئەو کاتە هیچ جیاوازییەک لە نێوانیاندا نامێنی، پێم وایە وتەی وێڵ رۆجەرز پڕ پێستی خۆیەتی کەلە بارەیەوە دەڵێت: ئەو کەسەی ناخوێنێتەوە، عالی باشتر منیە لەو کەسەی نازانێت بخوێنێتەوە.

Seyîdan kîne

Seyîd bi giştî ew malbat in ku neseba wan diçe heta Pêxemberê Îslamê, Hz. Muhammed (D.x), bi rêya keça wî Hz. Fatime (S) û du neviyên wê yên hêja, Hz. Hesen (E) û Hz. Huseyn (E). Di dirêjahiya dîrokê de, bi taybetî di serdema Xilafeta Ebbasiyan û piştî wê de, gelek seyîd ji ber sedemên siyasî, civakî û olî koçî herêmên cuda yên cîhana Îslamê kirin. Beşek ji wan gihîştin Rojhilata Navîn û li wir bicih bûn.Hin seyîd bi navê herêma ku lê bicih bûne an jê hatine hatin nasîn. Ji ber vê yekê navên wekî “Geylanî” ji bo kesên ku pêwendiya wan bi herêma Geylanê hebû, an jî “Berzencî” ji bo kesên ku li herêma Berzencê bicih bûne, li navê wan hatin zêdekirin. Ev nav ne navê bingehîn ê neseba wan in, lê belê nasnameya cografî an cihê bicihbûna wan in ku bi navê wan re hatine girêdan٫secereya seyîndan hemu zanyarî teda li ser seyîdan ten nivesîn.