(پشتگوێخستنی کارمەند لە شوێنی کار)

Workplace Ostracism چیە؟

Workplace Ostracism بریتییە لەوەی کارمەند هەست بکات کە لەلایەن هاوکاران یان بەڕێوەبەرانەوە پشتگوێ خراوە، نادیدە گیراوە یان لە بەشدارییە کۆمەڵایەتی و پیشەییەکانی شوێنی کاردا بێبەش کراوە. ئەم ڕەفتارە دەتوانێت بە شێوەیەکی ئاشکرا یان شاراوە ڕووبدات؛ وەک نەکردنەوەی کارمەند بە ئاگادارییە گرنگەکان، بانگ‌نەکردنی بۆ کۆبوونەوەکان یان وەڵام‌نەدانەوەی پرسیارەکانی.

Ferris و هاوکارانی لە توێژینەوەی بنەڕەتیی خۆیاندا Workplace Ostracism Scale یان پەرەپێدا. ئەم پێوەرە 10 بڕگەیە و بۆ پێوانەکردنی ئەزموونی پشتگوێخستن لە شوێنی کار بەکاردێت؛ توێژینەوەکەش متمانەپێکراوی و ڕاستیی پێوەرەکەی پشتڕاست کردووەتەوە. (Ferris et al., 2008)

هۆکارە سەرەکییەکان

• پشتگوێخستنی کارمەند زۆرجار لە تێکەڵبوونی هۆکارە تاکەکەسی و ڕێکخراوییەکانەوە دروست دەبێت:

• لاوازی کەلتوری ڕێکخراو و نەبوونی بەهاکانی ڕێز و هاوکاری.

• سەرکردایەتیی نادادپەروەر یان جیاوازی‌کردن لە مامەڵە.

• ڕکابەریی نادروست بۆ پلە، دەسەڵات و دەرفەتی پیشەیی.

• جیاوازی لە بیرکردنەوە، ڕەگەز، تەمەن یان کەلتور.

• کەمی گفتوگۆی ناوخۆیی و نەبوونی ڕێگای ڕوون بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی.

• هەستی هەڕەشەکردن لەلایەن کارمەندێکەوە کە توانایی یان زانیارییەکی زۆری هەیە.

مۆدێلی یەکگرتووی Workplace Ostracism ڕوون دەکاتەوە کە ئەم دیاردەیە تەنها بە ڕەفتاری تاکەکەسی پەیوەست نییە؛ بەڵکو کەلتوری ڕێکخراو، سەرکردایەتی و شێوازی پەیوەندی لە نێوان کارمەنداندا ڕۆڵێکی گرنگ دەبینن. (Robinson et al., 2013)

کاریگەری لەسەر کارمەند

پشتگوێخستن دەتوانێت هەستی پەیوەندیداربوون، خۆبەها و متمانەی کارمەند لاواز بکات. لە ڕوانگەی دەروونییەوە، نادیدەگرتن دەتوانێت هەستی تەنهایی، دڵەڕاوکێ، تووڕەیی و لاوازیی سەلامەتی دەروونی دروست بکات. (Williams, 2007)

• کاریگەرییە سەرەکییەکان بریتین لە:

• زیادبوونی سترێس و ماندووبوونی دەروونی.

• کەمبوونی متمانە بە خۆ و بە ڕێکخراو.

• کەمبوونی ڕازیبوون لە کار.

• لاوازبوونی پابەندیی هەستی بە ڕێکخراو.

• کەمبوونی بەشداری و پێشنیاردان

• زیادبوونی نیازی گۆڕینی کار یان وازهێنان.

لە توێژینەوەیەکی نوێدا، پشتگوێخستن بە کەمبوونەوەی سەرچاوە دەروونییەکانی کارمەند و لاوازبوونی Psychological Safety ـەوە پەیوەست کراوە؛ ئەمەش دەتوانێت پابەندیی هەستیی کارمەند بە ڕێکخراو کەم بکات. (Noor & Abbas, 2024)

کاریگەری لەسەر تیم

زیانی Workplace Ostracism تەنها بەسەر کارمەندی پشتگوێخراوەوە ناوەستێت. کارمەندانی دیکەش کە شاهیدی پشتگوێخستنی هاوکارێک دەبن، دەتوانن هەستی ترس و بێمتمانەیی پەیدا بکەن؛ چونکە هەست دەکەن ئەگەرییەکە هەیە ڕۆژێک خۆشیان بە هەمان شێوە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت.

ئەم دۆخە دەتوانێت کەلتوری بێدەنگی دروست بکات؛ واتە کارمەندان لە دەربڕینی بیرۆکە، پرسیارکردن و باسکردنی کێشەکان دوور دەکەونەوە. لە ئەنجامدا، کاری تیمی، ئاڵوگۆڕی زانیاری و توانای نوێکاریی ڕێکخراو لاواز دەبن.

کاریگەری لەسەر ڕێکخراو

لە ئاستی ڕێکخراو، Workplace Ostracism دەتوانێت ببێتە هۆی:

• لاوازبوونی متمانە و هاوکاری.

• کەمبوونی ئاڵوگۆڕی زانیاری.

• کەمبوونی بەرهەمهێنان.

• زیادبوونی غیاب و وازهێنان.

• زیادبوونی نیازی گۆڕینی کار.

• دروستبوونی کەلتوری ترس و نائاسایی.

• لاوازبوونی وێنە و ناوبانگی ڕێکخراو.

پێداچوونەوەیەکی سیستەماتیک لە ساڵی 2025دا 125 بەڵگەی Web of Science و Scopusی شیکردووەتەوە و نیشانی داوە کە توێژینەوەکانی ئەم بوارە بە شەش ڕەهەندی سەرەکی پەیوەستن: هۆکارەکان، سەرکردایەتی، ناوەندگیرەکان، وەڵامی هەستی، گۆڕانی ڕەفتار و ئەنجامە ڕێکخراوییەکان. (Kaushal, 2025)

Psychological Safety

Psychological Safety واتە کارمەند هەست بکات دەتوانێت بەبێ ترس لە سزا، سووکایەتی یان تۆڵەکردنەوە، بیرۆکە، پرسیار، هەڵە و نیگەرانییەکانی دەرببڕێت.ئەگەر کارمەند هەست بکات کە دەربڕینی بۆچوونەکەی دەتوانێت ببێتە هۆی پشتگوێخستن، بەشدارییەکەی کەم دەکات. بۆیە، بەهێزکردنی سەلامەتی دەروونی لە شوێنی کار یەکێکە لە گرنگترین ڕێکارەکان بۆ کەمکردنەوەی زیانی Workplace Ostracism.

ڕێکارەکانی چارەسەرکردن

ڕێکخراوەکان بۆ کەمکردنەوەی ئەم دیاردەیە دەبێت ئەم هەنگاوانە بنێن:

1. دروستکردنی کەلتورێکی گرتوو و دادپەروەر.

2. ڕاهێنانی بەڕێوەبەران لەسەر سەرکردایەتیی گرتوو.

3. دانانی سیاسەتی ڕوون دژ بە نادیدەگرتن و بێبەشکردنی کارمەندان.

4. دروستکردنی سیستەمی شکایەتی نهێنی و بێ‌تۆڵەکردنەوە.

5. بەردەوام پێوانەکردنی هەستی کارمەندان بە ڕاپرسییە نهێنییەکان.

6. بەکارهێنانی گفتوگۆ و mediation بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکی.

7. بەهێزکردنی پاڵپشتیی کۆمەڵایەتی و کاری تیمی.

8. دانانی پڕۆسەی ڕوون بۆ لێکۆڵینەوە لە شکایتەکان. پشتگوێخستنی کارمەند تەنها کێشەیەکی کەسی نییە؛ بەڵکو دیاردەیەکی ڕێکخراوییە کە دەتوانێت تەندروستی دەروونی، متمانە، بەرهەمهێنان و مانەوەی کارمەندان لاواز بکات. ڕێکخراوی سەرکەوتوو ئەو شوێنەیە کە تێیدا هەموو کارمەندێک هەست بە گرنگی، ڕێز، سەلامەتی و بەشداری بکات.

سەرچاوەکان

Ferris, D. L., Brown, D. J., Berry, J. W., & Lian, H. (2008). The development and validation of the Workplace Ostracism Scale. Journal of Applied Psychology, 93(6), 1348–1366. https://doi.org/10.1037/a0012743

Kaushal, N. (2025). Workplace ostracism: A systematic review, thematic analysis, and research agenda. International Journal of Business Innovation and Research, 36(3), 281–318. https://doi.org/10.1504/IJBIR.2025.144744

Noor, S., & Abbas, M. (2024). Workplace ostracism and employees’ affective commitment: The role of resource depletion and psychological safety. Cogent Business & Management, 11(1), Article 2331087.

Robinson, S. L., O’Reilly, J., & Wang, W. (2013). Invisible at work: An integrated model of workplace ostracism. Journal of Management, 39(1), 203–231. https://doi.org/10.1177/0149206312466141

Williams, K. D. (2007). Ostracism. Annual Review of Psychology, 58, 425–452. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.58.110405.085641