بابەتە ئەکادیمییەکان و توێژینەوەکان

تێزی دکتۆرایە لە زمانی کوردی (زمانەوانیی دەروونی)، لەلایەن شوان نجم الدین بە سەرپەرشتی پ.د. عەبدولواحید موشیر لە زانکۆی سەلاحەدین پێشکەشکراوە. لێکۆڵینەوەیە لە کاریگەری دەروونی و ڕازیکردنی تەکنیكەکانی زمانی میلتۆن لە ڕیکلام و بانگەشەی هەڵبژاردندا.

توێژینەوەیەکە لەبارەی "تایبەتمەندییەکانی فۆلکلۆری دەشتی هەولێر"، لەلایەن مەسعود عەبدوڵڵا بە سەرپەرشتی پ. د. مەولود ئیبراهیم لە زانکۆی سەلاحەدین (٢٠٢٢) پێشکەشکراوە. بڕوانامەی ماستەرە و لە شێوەزار، داب ونەریت و ئەدەبی فۆلکلۆری ناوچەکە دەکۆڵێتەوە.

ئەم توێژینەوەیە بە ڕێبازی وەسفی-شیکاری تاووتوێی کێشە و ڕەگەزەکانی ڕۆمانی واقعی و خەیاڵی لە ئەدەبی هاوچەرخی کوردیدا دەکات. تیشک دەخاتە سەر تایبەتمەندی و سنورەکانی نێوان هەردوو فۆرمەکە بەپشتبەستن بە سێ ڕۆمانی دیار: (داگیرکردنی تاریکی)ی بەختیار عەلی، (دیوانێک لەم شارەیە)ی نەبەز گۆران، و (شازادە و شاعیر)ی خوسرەو جاف.

تێزەکە لێکۆڵینەوەیەکی ڕێزمانییە لەسەر ڕستە و دەق لە زمانی کوردیدا بەپێی "تیۆری چیوەبریژەکان" و بۆچوونەکانی کینیس پایک. ئامانجی ئامادەکردنی شیکارییەکی ورد و قووڵی ڕێزمانییە بۆ پێکهاتەکانی زمانی کوردی کە لە ڕێزمانی کۆن تێپەڕێت و دەستنیشانی تایبەتمەندییە زمانەوانییەکان بکات

دەرخستنی ئەوەی کە حەکایەتی فۆلکلۆریی کوردی تەنیا بۆ خۆشگوزەرانی و چیرۆکخوانین نییە، بەڵکو گەنجینەیەکی دەوڵەمەندە لە بەهاکانی ژیان، پەروەردە، و کاریگەرییە ئەرێنییەکانی سەر تاکی کورد و کۆمەڵگە.

تێزێکی دکتۆرایە لەسەر لێکۆڵینەوەی زمانەوانی بەراوردکاری لە نێوان زمانی کوردی و ئینگلیزیدا. تیشک دەخاتە سەر شیکردنەوەی پێکهاتەی دەماتەکان لە هەردوو زمانەکەدا و دەستنیشانکردنی جیاوازی و هاوبەشییەکانیان لەسەر ئاستی مۆرفۆلۆجی و ڕستەسازی.

تێزێکی دکتۆرایە سەر بە زانکۆی سەلاحەدین (٢٠٢٣)، لە ئەیستاتیکا و جوانیناسیی شیعرەکانی شاعیر "نەوزاد ڕەفعەت" دەکۆڵێتەوە. توێژینەوەکە بە ڕێبازی شیکاریی وەصفی لە چوار دیوانی شاعیردا، تیشک دەخاتە سەر ڕەگەزە جوانیناسییەکان لە ڕووی زمان، ڕەوانبێژی، کێش و سەروا، مۆسیقای شیعر و وێنەی هونەری.

ئەم لێکۆڵینەوەیە باس لە هەردوو ڕەهەندی شیعریی وەفایی دەکات کە بریتین لە شیعری دلداری (لە جۆرەکانی مجازی و حەقیقی و جەستەیی) و گرنگیدان بە شیعری ئایینی و سۆفییانە. توێژینەوەکە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە چۆن لە شیعری وەفاییدا پەیوەندییەکی بەهێز لە نێوان دڵداری، ئایین و سۆفیگەریدا هەیە و هەریەکەیان بەشێكی گرنگی ئەزموونی شیعریی ئەون.

ئەم توێژینەوەیە پلانی ستراتیژیی ۲۰ ساڵەی (٢٠٢٦-٢٠٤٦) بۆ گەشەپێدانی توێژینەوەی ئەرێنی و زانستی لە بەشی بەڕێوەبردنی کار لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان دەخاتە ڕوو. ئامانجی سەرەکی بەهێزکردنی ژێرخانی توێژینەوە، دروستکردنی پەیوەندی نێوان زانکۆ و کەرتی تایبەت، و خۆگونجاندنە لەگەڵ گۆڕانکارییە ئابووری و دیجیتاڵییەکان.

تێزێکی دکتۆرایە لە زانکۆی سەلاحەدین کە لە ڕێگەی تیۆرییە هاوچەرخەکانی گێڕانەوەناسییەوە شیکردنەوە بۆ بنەماکانی گێڕانەوە لە چوار چێرۆکە شێعرییەکەی فەقیێ تەیران (شێخی سەنعان، بەرعەسیص، زەنبیلفرۆش، دم دم) دەکات بۆ خستنەڕووی قووڵایی ئەدەبی کلاسیکی کوردی.

پوختەی توێژینەوەی ماستەر – 2025 کاریگەری تواناکانی بیرکردنەوەی داهێنەرانە لەسەر کەمکردنەوەی بێزاری لە کار ئەم توێژینەوەیە کاریگەری تواناکانی بیرکردنەوەی داهێنەرانە لەسەر کەمکردنەوەی بێزاری لە کار لەنێو فەرمانبەرانی ژمارەیەک لە زانکۆ ئەهلییەکانی هەولێر دەخاتەڕوو. ئەنجامەکان نیشان دەدەن کە پەیوەندییەکی نەرێنی و بەرچاوی ئاماری لەنێوان بیرکردنەوەی داهێنەرانە و بێزاری لە کار هەیە؛ واتە پەرەپێدانی تواناکانی بیرکردنەوەی داهێنەرانە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت بۆ کەمکردنەوەی بێزاری لە کار و باشترکردنی دۆخی کارکردنی فەرمانبەران. لەنێوان ڕەهەندەکانی بیرکردنەوەی داهێنەرانەشدا، ڕوانین و نەرم وەک گرنگترین پێشبینیکەرەکان دەردەکەون.