تایبەتمەندییەکانی فۆلکلۆری دەشتی هەولێر

تێزی دکتۆرایە لە زمانی کوردی (زمانەوانیی دەروونی)، لەلایەن شوان نجم الدین بە سەرپەرشتی پ.د. عەبدولواحید موشیر لە زانکۆی سەلاحەدین پێشکەشکراوە. لێکۆڵینەوەیە لە کاریگەری دەروونی و ڕازیکردنی تەکنیكەکانی زمانی میلتۆن لە ڕیکلام و بانگەشەی هەڵبژاردندا.

ئەم توێژینەوەیە بە ڕێبازی وەسفی-شیکاری تاووتوێی کێشە و ڕەگەزەکانی ڕۆمانی واقعی و خەیاڵی لە ئەدەبی هاوچەرخی کوردیدا دەکات. تیشک دەخاتە سەر تایبەتمەندی و سنورەکانی نێوان هەردوو فۆرمەکە بەپشتبەستن بە سێ ڕۆمانی دیار: (داگیرکردنی تاریکی)ی بەختیار عەلی، (دیوانێک لەم شارەیە)ی نەبەز گۆران، و (شازادە و شاعیر)ی خوسرەو جاف.

تێزەکە لێکۆڵینەوەیەکی ڕێزمانییە لەسەر ڕستە و دەق لە زمانی کوردیدا بەپێی "تیۆری چیوەبریژەکان" و بۆچوونەکانی کینیس پایک. ئامانجی ئامادەکردنی شیکارییەکی ورد و قووڵی ڕێزمانییە بۆ پێکهاتەکانی زمانی کوردی کە لە ڕێزمانی کۆن تێپەڕێت و دەستنیشانی تایبەتمەندییە زمانەوانییەکان بکات

دەرخستنی ئەوەی کە حەکایەتی فۆلکلۆریی کوردی تەنیا بۆ خۆشگوزەرانی و چیرۆکخوانین نییە، بەڵکو گەنجینەیەکی دەوڵەمەندە لە بەهاکانی ژیان، پەروەردە، و کاریگەرییە ئەرێنییەکانی سەر تاکی کورد و کۆمەڵگە.

تێزێکی دکتۆرایە لەسەر لێکۆڵینەوەی زمانەوانی بەراوردکاری لە نێوان زمانی کوردی و ئینگلیزیدا. تیشک دەخاتە سەر شیکردنەوەی پێکهاتەی دەماتەکان لە هەردوو زمانەکەدا و دەستنیشانکردنی جیاوازی و هاوبەشییەکانیان لەسەر ئاستی مۆرفۆلۆجی و ڕستەسازی.

تێزێکی دکتۆرایە سەر بە زانکۆی سەلاحەدین (٢٠٢٣)، لە ئەیستاتیکا و جوانیناسیی شیعرەکانی شاعیر "نەوزاد ڕەفعەت" دەکۆڵێتەوە. توێژینەوەکە بە ڕێبازی شیکاریی وەصفی لە چوار دیوانی شاعیردا، تیشک دەخاتە سەر ڕەگەزە جوانیناسییەکان لە ڕووی زمان، ڕەوانبێژی، کێش و سەروا، مۆسیقای شیعر و وێنەی هونەری.

ئەم لێکۆڵینەوەیە باس لە هەردوو ڕەهەندی شیعریی وەفایی دەکات کە بریتین لە شیعری دلداری (لە جۆرەکانی مجازی و حەقیقی و جەستەیی) و گرنگیدان بە شیعری ئایینی و سۆفییانە. توێژینەوەکە تیشک دەخاتە سەر ئەوەی کە چۆن لە شیعری وەفاییدا پەیوەندییەکی بەهێز لە نێوان دڵداری، ئایین و سۆفیگەریدا هەیە و هەریەکەیان بەشێكی گرنگی ئەزموونی شیعریی ئەون.

ئەم توێژینەوەیە پلانی ستراتیژیی ۲۰ ساڵەی (٢٠٢٦-٢٠٤٦) بۆ گەشەپێدانی توێژینەوەی ئەرێنی و زانستی لە بەشی بەڕێوەبردنی کار لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان دەخاتە ڕوو. ئامانجی سەرەکی بەهێزکردنی ژێرخانی توێژینەوە، دروستکردنی پەیوەندی نێوان زانکۆ و کەرتی تایبەت، و خۆگونجاندنە لەگەڵ گۆڕانکارییە ئابووری و دیجیتاڵییەکان.