(CPU) چیە؟
چیپێکی بچووکی بەهێزە لەسەر مەزەربۆردەکە کە ڕێنماییەکان لە نەرمەکاڵا و ڕەقەکاڵاکانەوە جێبەجێ دەکات.
هەر جارێک کە کلیک لەسەر ماوسێک دەکەیت، کلیلێک دەنووسیت، یان ئەپێک دەستپێدەکەیت، CPU ئەو کردارانە لە ڕێگەی زنجیرەیەک حیساباتی خێراەوە پرۆسێس دەکات.
پێکهاتە سەرەکییەکان
سی پی یو لە چەند بەشێکی سەرەکی پێکهاتووە کە پێکەوە کاردەکەن:
* یەکەی کۆنترۆڵ (CU): وەک بەڕێوەبەر کاردەکات. ئاڕاستەی ڕەوتی داتاکان دەکات و بە پێکهاتەکانی تر دەڵێت چۆن وەڵامی ڕێنماییەکان بدەنەوە.
* یەکەی لۆژیکی ژمێریاری (ALU): "بیرکارزان". هەموو کارەکانی ژمێریاری (زیادکردن، کەمکردنەوە) و لۆژیکی (AND, OR, NOT) ئەنجام دەدات.
* تۆمارەکان: شوێنی هەڵگرتنی زۆر خێرا و بچووک کە بەکاردێت بۆ هەڵگرتنی ئەو زانیاریانەی کە سی پی یو لە ئێستادا کاریان لەسەر دەکات.
* Cache: بڕێکی کەم لە بیرگەی خێرا کە داتای زۆر بەکارهێنراو هەڵدەگرێت بۆ ئەوەی سی پی یو پێویست نەکات چاوەڕێی ڕامی خاوتر بکات.
چۆنیەتی کارکردنی: خولی "Fetch-Decode-Execute".
سی پی یو لە لوپێکی بەردەوامدا کاردەکات کە بە خولی ڕێنمایی ناسراوە:
* Fetch: سی پی یو ڕێنماییێک لە بیرگەی سیستەمەکە (RAM) وەردەگرێتەوە.
* دیکۆد: یەکەی کۆنترۆڵ ڕێنماییەکە لێکدەداتەوە بۆ ئەوەی بزانێت چی پێویستە بکرێت.
* جێبەجێکردن: ALU یان پێکهاتەکانی تر کارکردنی ڕاستەقینە ئەنجام دەدەن (وەک زیادکردنی دوو ژمارە).
* کۆگا: ئەنجامەکە دەنووسرێتەوە بۆ ناو میمۆری یان تۆمارێک بۆ بەکارهێنانی دواتر.
هۆکارە سەرەکییەکانی ئەدای کارکردن
* خێرایی کاتژمێر: بە گیگاهێرتز (GHz) دەپێورێت، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە سی پی یویەک دەتوانێت چەند ملیار خول لە چرکەیەکدا ئەنجام بدات.
