مێژوو 2026-08-13

Navê kurdistanê

Navê Kurdistanê Kurdistan navê herêmeke dîrokî û cografî ye li Rojhilata Navîn, ku piranîya niştecihên wê ji gelê Kurd pêk tên. Wateya navê «Kurdistan» bi gelemperî wekî «axa Kurdan» an «welatê Kurdan» tê şîrovekirin. Paşgira «-stan» peyveke îranî ye ku wateya ax, cih an cihê niştecihbûnê dide. Di çavkanîyên dîrokî de navê Kurdistanê bi şêwazên cuda hatiye bikaranîn.

Navê Kurdistanê

Çavkanîya rast û temam a navê «Kurd» heta niha bi temamî nehatîye zelalkirin. Di nav dîroknasan û ziman-zan de derbarê bingeh û wateya vê navê de ramanên cuda hene.

Lê paşgira «-stan» peyveke îranî ye û wateya «ax», «cih» an jî «cihê niştecihbûnê» dide.

Li gorî vê yekê, peyva «Kurdistan» dikare bi wateya «axa Kurdan» an «welatê Kurdan» were şîrovekirin.

Di çavkaniyên dîrokî de navê Kurdistanê bi awayên cuda hatiye nivîsandin. Yek ji şêwazên kevintir ên vê navê «Kordên» bûye, ku di hin nivîsarên dîrokî û herêmî de hatiye bikaranîn.

Kurdistan (Kurdistan) herêmeke dîrokî û cografî ye li Rojhilata Navîn, ku piranîya niştecihên wê ji gelê Kurd pêk tên. Di dirêjahîya dîrokê de ev herêm wekî cihê niştecihbûn û jîyana sereke ya Kurdan hatîye nasîn.

Di roja îro de, ev herêm herêmên Kurdî yên di hundirê Tirkiyeyê, Îranê, Iraqê û Sûriyeyê digire

Cografiyaya Kurdistanê

Kurdistan heta îro bi gelemperî dibe çar beş:

  • Bakur — Rojhilatê Tirkiyeyê

  • Başûr — Bakurê Iraqê

  • Rojhilat — Rojavayê Îranê

  • Rojava — Bakurê Sûriyeyê

Di dîrokê de Kurdistana Sor li ser bingeha herêma Kurdî ya di Yekîtiya Sovyetê de jî wekî beşek ji Kurdistanê hatiye hesibandin.

Diyarkirina sînorên Kurdistanê yek ji mijarên nakokiyê ye. Ji ber ku dewletên ku li ser herêmên Kurdistanê serdest in, bi fermî Kurdistan wekî yekeya cografî an neteweyî nas nakin; gelek caran van herêman bi navê «herêmên Kurdnişîn» binav dikin.

Li Îranê, navê «Kurdistan» bi fermî tenê wekî navê parêzgehekê tê bikaranîn.

Li Tirkiyeyê jî navê «Kurdistan» bi fermî nayê nasîn û di qanûnên wê welatê de bikaranîna vê navê wekî navdana fermî ya herêmekê tune ye.

پێداچوونەوەکان

2 پێداچوونەوە

کتێبە هاوشێوەکان

بابەتەکانی تر لەوانەیە سوودی هەبێت بۆت.

بینینی هەمووی
2026-07-22
ڕاپۆرتێک دەربارەی بایەخی کۆماری مهاباد لە مێژووی کورد و بڵاوکراوە دیارەکانی ڕۆژنامە و گۆڤارەکانی چۆن دروست بووە وە كێ ئاڵای کۆماری هەڵداوە

پیشەکی: یەکی سێپتەمبەری ساڵی 1939 لەگەڵ هەڵگیرسانی شەڕی دووەمی جیهانی، ئێران بێ لایەنی خۆی لەو شەڕە راگەیاند، ئەڵمانیای نازی لە هەموو بەرەکانی رۆژئاوا و رۆژهەڵاتی ئەوروپا و رۆژهەڵاتی ئاسیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستی بە پێشڕەوی کردبوو و لە هەموو بەرەکاندا سەرکەوتنی مەزنی بەدەست هێنابوو، بەڵام سوپای سۆڤیەت توانی لە ستالینگراد هاوکێشەکە پێچەوانە بکاتەوە و لە کۆی 783 هێزی ئەڵمانی 607 هێزی تێکشکاند. سوپای سوور بەرەو رۆژهەڵاتی ئەوروپا پێشڕەوی کرد و سوپای ئەڵمانیای لەو ناوچانە راماڵی، لەگەڵ هاتنە ناوەوەی ئەمەریکا بۆ شەڕی ئەوروپا، لە هاوینی ساڵی 1943 خۆری ئەڵمانیا بەرەو ئاوابوون رۆیشت و هاوپەیمانان بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەراست داگەڕان.

2026-07-20
واتای وشەی کورد لە چییەوە سەریهەڵداوە؟

چەند بیروڕایەک دەربارەی وشەی کورد هەن، کە هەندێ گومان دەبەن کە ئەم ناوە ئاماژەدان بێت لە ئەدگار و ڕەوشتی کۆمەڵەمرۆیەک. ئەم دیتنە دیتنی دراوسێیەکانی کوردە بۆ کورد، کە لە سەرچاوەکانیان ئاماژەیان پێکردوون. بە درێژای مێژوو گۆڕانکاری بەسەر وشەکەدا هاتووە، هەروەک لەمەوپێش ئاماژەی پێکرا. بەڵام لەبارەی واتاکەی زۆرێک لەسەر ئەوە کۆکن کە وشەی (کورد-Kurd) بە واتای ئازاییەتی و نەبەردی و لێهاتووی دێت. وەک دەڵێن: لەوانەیە لە بنەڕەتدا لە وشەی (گوردی) فارسی کۆنەوە وەرگیرابێ.

2026-07-20
نەژاد یان ڕەچەڵێکی کورد، لە کوێیەوە هاتووە؟

لە بارەی بنج و بناوانی ڕەگەزی کورد زۆر بیروبۆچوونی جیاواز و سەرنج ڕاکێش هەیە. ئەوەی جێگای سەرسووڕمانە هەر یەکێ بە جۆرێ لێکدانەوەی بۆ کردووە. هەندێکیان بە جۆرێکن کە ژیری قەبۆڵی ناکات. مەسعوودی لە “مروج الذھب” دەڵێ: کورد نەوەی ئەو ئێرانییانەن کە لەدەست (زوحاک)ی خوێنخور ڕایان کردووە. لە شانامەی فیردەوسی ڕەگەزپەرستەوە بە شێوازی هونراوە باشتر باسی لێوە کراوە.

2026-07-20
ئایا سوبارتۆییەکان کوردن یان ئاشووری؟

هەر وەک چۆن ئێستا بە سەدها هۆز و عەشیرەکی کورد لە کوردستان دەژین، هەروەها چەندها زار و شێوە زار لە نێو کورداندا بەڵاوە، هیچ کامێک لەو عەشیرەت و هۆزانە خۆی بەغەیری کورد نازانێت. وێڕای ئەمەش لە ناو کورددا چەند هەر ئایین و ئایینزا هەن.