گەڕان بکە لە ناو سەدان بابەت، توێژینەوە، و وتاری زانستی لە بوارە جیاوازەکاندا.
Simko Şikak; Ji Şûna Cewer Axayê hete Serokatiya Tevgera KurdîDi sala 1905an de, Cewer Axayê Şikak,...
پیشەکی: یەکی سێپتەمبەری ساڵی 1939 لەگەڵ هەڵگیرسانی شەڕی دووەمی جیهانی، ئێران بێ لایەنی خۆی لەو شەڕە راگەیاند، ئەڵمانیای نازی لە هەموو بەرەکانی رۆژئاوا و رۆژهەڵاتی ئەوروپا و رۆژهەڵاتی ئاسیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستی بە پێشڕەوی کردبوو و لە هەموو بەرەکاندا سەرکەوتنی مەزنی بەدەست هێنابوو، بەڵام سوپای سۆڤیەت توانی لە ستالینگراد هاوکێشەکە پێچەوانە بکاتەوە و لە کۆی 783 هێزی ئەڵمانی 607 هێزی تێکشکاند. سوپای سوور بەرەو رۆژهەڵاتی ئەوروپا پێشڕەوی کرد و سوپای ئەڵمانیای لەو ناوچانە راماڵی، لەگەڵ هاتنە ناوەوەی ئەمەریکا بۆ شەڕی ئەوروپا، لە هاوینی ساڵی 1943 خۆری ئەڵمانیا بەرەو ئاوابوون رۆیشت و هاوپەیمانان بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەراست داگەڕان.
چەند بیروڕایەک دەربارەی وشەی کورد هەن، کە هەندێ گومان دەبەن کە ئەم ناوە ئاماژەدان بێت لە ئەدگار و ڕەوشتی کۆمەڵەمرۆیەک. ئەم دیتنە دیتنی دراوسێیەکانی کوردە بۆ کورد، کە لە سەرچاوەکانیان ئاماژەیان پێکردوون. بە درێژای مێژوو گۆڕانکاری بەسەر وشەکەدا هاتووە، هەروەک لەمەوپێش ئاماژەی پێکرا. بەڵام لەبارەی واتاکەی زۆرێک لەسەر ئەوە کۆکن کە وشەی (کورد-Kurd) بە واتای ئازاییەتی و نەبەردی و لێهاتووی دێت. وەک دەڵێن: لەوانەیە لە بنەڕەتدا لە وشەی (گوردی) فارسی کۆنەوە وەرگیرابێ.
لە بارەی بنج و بناوانی ڕەگەزی کورد زۆر بیروبۆچوونی جیاواز و سەرنج ڕاکێش هەیە. ئەوەی جێگای سەرسووڕمانە هەر یەکێ بە جۆرێ لێکدانەوەی بۆ کردووە. هەندێکیان بە جۆرێکن کە ژیری قەبۆڵی ناکات. مەسعوودی لە “مروج الذھب” دەڵێ: کورد نەوەی ئەو ئێرانییانەن کە لەدەست (زوحاک)ی خوێنخور ڕایان کردووە. لە شانامەی فیردەوسی ڕەگەزپەرستەوە بە شێوازی هونراوە باشتر باسی لێوە کراوە.
هەر وەک چۆن ئێستا بە سەدها هۆز و عەشیرەکی کورد لە کوردستان دەژین، هەروەها چەندها زار و شێوە زار لە نێو کورداندا بەڵاوە، هیچ کامێک لەو عەشیرەت و هۆزانە خۆی بەغەیری کورد نازانێت. وێڕای ئەمەش لە ناو کورددا چەند هەر ئایین و ئایینزا هەن.
یەکێک لە پێکهاتەی ڕەگەزی کورد ((گۆتییەکان))ن، هەرچەندە بەڵگەی تەواو و دیار لەبەردەستان نییە بۆ سەلماندنی ڕاستی ڕەگەزی گۆتییەکان، ئایا ئەوان لە ڕەگەزی هیندۆئەورووپییەکانن یان ئاری؟ بەڵام دەکرێت بووترێت ئەوان زۆر زوو لە کوردستاندا ژیاون. سەبارەت بە شوێنی نیشتەجێبوونیان، چەندەها بیروبۆچوون هەیە، وەک هەندێک ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی چیاکانی (زاگرۆس) بە شوێنی ڕەسەنی ئەوان دەزانن، یان لەو ناوچانەی، کە دەکەوێتە باشووری دەشتایەکانی شارەزوور تا ڕۆژهەڵاتی (زەهاو ئەزەربایجان).
بارودۆخی وڵاتی سۆمەر و ئەکەد پێش (گۆتییەکەن): لە بەرەبەیانی سەردەمی بنەماڵە فەرمانڕەواکانی حوکمڕانى، لە ژێر دەسەڵاتی سۆمەرییەکان بووە، لە شێوازی دەوڵەتی شار بوون، کە لە مێژوودا بە سەردەمی حکوومەتی شارەکان، (سیتی ستێتیس-City states) ناسراون و مێژووەکەی بۆ نزیکەی (دوو هەزار و هەشت سەد تاکوو و سێ هەزار ساڵ پێش زایین٢٨٠٠-٣٠٠٠پ.ز دەگەڕێتەوە).
لە پاشماوەی سەرچاوە مێژووییەکانی کۆنی (وڵاتی نێوان دوو ڕووبار) باسیان هاتووە
