مێلاک ( جەرگ)
مێلاک (جەرگ)
مێلاک زێدەتر ژ ٥٠٠ کارێن گرنگ ئەنجام ددەت، ژ فلتەرکرنا خوێنێ و پرۆسەکرنا ماددەیێن خۆراکی، هەتا بەرەنگاربوونا هەوکردنێن جەستەیێ. هەروەسا،مێلاک زەرداڤ و ژمارەیەک پرۆتینێن گرنگ دروست دکەت کو لەشی پێدڤی پێە.بێ مێلاک نشێین بژین لەوا ئەگەر مێلاک ب درستی کار نەکەت، پێدڤی بە چاندنا مێلاکێ دبیت، دا کو ژیانا بەردەوام ببیت. مێلاک مەزنترین ئەندامی ناڤدایێ لەشی یە و ئێکە ژوان ئەندامان کۆ دشێت دووبارە خۆ دروست بکەتەڤە ،مێلاک رۆلەکێ گرینگ هەیە د فلتەرکردنا خوێنێ، هەلگرتنا وزەوە،بەرهەم ئینانا زەرداڤێ ژ بۆ هەەسکردنا خواردنێ .
ئەرکێ مێلاکێ چییە؟
مەزنترین ئەرکێ مێلەکێ ئەوەیە کە مادەیێن زیاندار و پاشماوەیێن ژ خوێنێ بپالێڤیتن و.ڕۆژانە زیاتر ژ ٢٥٠ گالۆن خوێنێ د پالێڤیت. لەوا مێلاک وەکی فلتەرێ سەرەکی د لەشدا کار دکەت .
مێلاک زۆر ئەرکێن گرنگێن دی هەیە، وەکی :
● یارمەتیدان ل هەرسکرنا خواردنێ ، بە تایبەتی بەرهەمهێنانی مادەیێن (bile) کە د تێکشکاندنا چەوریاندا گرنگە.
● هەڵگرتن و پاشکەفتکرنا ڤیتامین و ماددەیێن گرنگ وەکی A، D، E و K.
● ڕێکخستنا قەبارا شەکری د خوێنێ دا .
● بەرهەئینانا هندەک پروتینێن گرنگ ژ بۆ خوێنێ و پاراستنا ل خین بەربوونێ.
● یارمەتیدان د پاککردنا ماددەیێن ژەهراوی ژ لەشدا.
● بەرهەمهێنانی کۆلیسترۆڵ کە جەستە بە شێوازێن جیاواز بەکاری دێنیت بۆ دروستکردن و ڕێکخستنی کارێن گرنگ.
● یارمەتیدان ل بەرئینانا هندەک هۆرمۆنێن گرنگ کۆ کار ل سەر کارکردنێن لەشی دکەن.
● پاراستنا خانان و بەشداریکردن ل دروستبوونا پێکهاتێن سەرەکی د بەرهەمئینانا زەرداڤێدا.
● ڕێکخستنا ئاستی شەکر ل خوێنێدا بە هەڵگرتنا گلوکۆز وەک گلایکۆجین ژ بۆ پاراستنا یەکسانی شەکر.
● شکاندن و پاککردنا ژەهر و میکرۆبەکان ژ بۆ کۆ لەش ب شێوەیەکێ سەلامەت ل رێکا میز و پیساییەوە بێنە دەرخستن ل لەشی دا .
جهێ مێلاکێ دلەشێ مرۆڤاندا .
د لایێ راستێ یێ سەرڤەی لەشی دکەڤیت. د ژێر بڕبڕێن پشتێ دا، ل تەنیشت گەدێ تە.
شێوە و پێکهاتا مێلاکێ چەوا یە؟
مێلاک وەکی پارچەیەکا ئیسفەنجی، سۆر و قاوەیێ رەنگ شینە، و شێوەیەکا نزیک ژ تۆپا پێیان هەیە. کێشا وێ دناڤبەرا ٣ بۆ ٥ کیلۆگرام بیت.دوو بەشێن سەرەکی هەیە. بەشێ لایێ راستێ هەندەکێ مەزنترە ژ بەشێ لایێ چەپێ. هەردوو بەش ژ چەندین بۆریێن خوێنێ و هەزاران بەشێن بچووکتر پێک دهێن، کۆ دێژین لۆبول و ژ کۆمەڵە خانەیێن مێلاکێ پێک دهێن.
هەندێک ژ بەشێن گرنگێن ئەناتۆمییا مێلاکێ ئەڤەنە:
· بەشێ مێلاکێ: ئەڤە کۆمەڵەیێن بچووکێن خانەیێن مێلاکێنە، کۆ ب بۆریێن زەرداوەڤە گرێدایین. ئەڤ بۆرییە زەرداڤێ ژ مێلاکێ دگوازینەوە بۆ ڕیخۆڵا باریک.
· خوێنبەرێن مێلاکێ: ئەڤ خوێنبەرە د ناڤ لۆبولێن مێلاکێ دا هەن و خوێنێ دگەهیننە مێلاکێ، دا بشێت پاشماوێن ماددەیێن زێدە ژ خوێنێ لاببەت. ئەڤ پاشماوەیە د دوماهیێ دا ب ڕێکا میز و پیسایی ژ جەستەی دەر دکەڤن.
· بۆریێن زەرداوێ: ئەڤ بۆرییە زەرداوێ، کە مێلاکێ بەرهەم دئینیت، دگەهیننە دەرڤەی جەستەی.
نیشانێن سەرەتایێت نەخۆشییێن مێلاکێ.
· ئازارا بەشێ سەرڤەی زکی
· دڵتەنگی و دڵڤەچوون.
· زەردبوونا پێست و چاڤان، کو دێنە گۆتن «زەردی».
· دەمێ نەخۆشییا مێلاکێ زێدەدبی دلەشی دا و کارکرنا مێلاکێ کێم دبیت، نیشانێن دی ژی دەرکەڤن، وەکی:
· سەرلێشێواوی یان کێمبوونا توانایێ تێگەهشتنێ.
· تاری بوونا رەنگێ میزێ و پاشماوەیێ زکیی رەنگێ ڕوون.
· ماندووبوون و بێهێزی.
· بێنا ناخۆش ژ دەڤی.
· هەلئاوسینا زک و پێیان.
چ پشکنین دکارن تەندروستیا مێلاکێ بپشکنن؟
پزیشک دکاریت کومەکا پشکنینان بکاربینیت، بۆ پشکنینا کارکرن و دۆزینا نەخۆشییێن جەگرێ، وەکی:
پشکنینا خوێنێ
پشکنینا کارکرنا مێلاکێ هەندەک ماددەیان دپێڤیت کو مێلاک دروست دکەت یان دیارکرنا کارکرنا مێلاکێ نیشان ددەن، وەکی ئەنزیمان، پرۆتین و بیلیروبین.بەرزبوون یان نزمبوونا ئاستێن وان دکاریت نیشانا کێشەیەکا مێلاکێ بیت.
پشکنینێن وێنەیی
پشکنینێن وێنەیی دکارن نیشانێن هەوکردن، زیان یان پەڵە ل مێلاکێ نیشان بدن.
نموونە:
· سۆنەرا مێلاکێ.
· سیتیسکان.
· پشکنینا MRI ـیا مێلاکێ
· پشکنینا ڕەقبوونا مێلاکێ (ئیلاستۆگرافی).
· بایۆپسییا مێلاکێ.
دکرێت پزیشک نموونەیەکا بچووک ژ شانێن مێلاکێ وەرگریت، دا ل تاقیگەهێ بۆ پشکنینێ بهێتە ناردن.
چارەسەرێن باو ین بۆ نەخۆشییێن مێلاکێ چنە ؟
چارەسەر لدیف جۆرێ نەخۆشییا مێلاکێ دگۆڕیت. دبیت دەرمان، گۆڕینا شێوازێ ژیانێ، یان ل هندەک حاڵەتاندا نەشتەرگەری پێویست بیت.یەک ژ گرنگترین هەنگاوان بۆ پاراستنا مێلاکێ، کەمکرنا بارێ سەر مێلاکێ یە ب رێکا گۆڕینا خۆراک و شێوازا ژیانێ.ئەگەر نەخۆشییا مێلاکێ گەهشتە قۆناغا کۆتایی و مێلاک نەشێت باش کار بکەت، دبیت چاندنا جەگرێ پێویست بیت.
کەنگی پێدڤییە پەیوەندیێ ب پزیشکیڤە بکەم؟
نیشانێن نەخۆشییا مێلاکی هەمی دەم ئاشکرا نین و دبیت دگەل نیشانێن نەخۆشییێن دی تێکەڵ ببن.
بۆ نموونە، ئێشا زکی یان سکچوون دبیت ژ نەخۆشییا گەدە و وەڤیان بیت ، نە ژ نەخۆشییا مێلاکێ.
بەلێ، ئەگەر:
· ئێشا زکی بەردەوام بیت و نەچیت.
· بێ مەبەست کێشێ تە کەم ببیت.
· چاڤ یان پێستێ تە زەرد ببیت.
پێدڤییە پەیوەندیێ ب پزیشکیڤە بهێتە کردن، دا هۆکارێ نیشانان بهێتە دیارکرن.
